HİKAYE ALINMASI
Önce kaymanın veya anormalliğin ne zaman farkedildiği sorulmalıdır, diğer bir soruda hangi gözün kaydığıdır.Bazen sol gözü kayan bir çocukta anneye hangi gözün kaydığı sorulacak olursa anne sağ gözün kaydığını söyleyebilir böyle bir durumda anneye hangi gözün kaydığını göstermesi sorulduğunda anne sağ eli ile hastanın sol gözünü gösterir ve böylece aradaki annenin ifade hatası düzeltilmiş olur. Bazen aile çocuğun bir gözünü güneşli havada kapattığını ifade edebilir.Bu durum intermittan ekzotropya için patognomoniktir. Daha sonra hamileliğin nasıl geçtiği , doğumun problemli olup olmadığı öğrenilmelidir.Aynı zamanda çocuğun gelişimi,geçirdiği hastalıklar,havale,kaza geçirip geçirmediği sorulmalıdır. Ailede gözü kayan,çok kalın gözlüklü kimsenin olup olmadığı aynı zamanda görme defekti yani ambliyopinin olup olmadığı öğrenilmelidir. İleri yaşlardaki hastalarda , eğer ani başlamış bir kayma hikayesi varsa bu takdirde diplopinin durumu değerlendirilmelidir. Çocukların küçüklük fotoğraflarının gerektiği zamanlarda değerlendirilmesi yararlıdır. Hastanın hikayesi alınırken bir tarafdan hastanın kayması,göz hareketleri, genel durumu değerlendirilir.Zira bazen yalnız bu objektif değerlendirme ve hikaye ile yetinilir ve muayene yapmak mümkün olmayabilir.
GÖRMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ
BEBEKLİK DÖNEMİNDE
BEBEKLİKTEN SONRAKİ YAŞLARDA
REFRAKSİYON
Şaşılık nedeniyle kliniklere başvuran hastalarda yapılması gereken en önemli muayene refraksiyon kusurunun doğru olarak tesbit edilmesidir. Refraksiyon için kullanılacak ilaçlar:Siklopentolat - Atropin
Refraksiyonun Düzeltilmesi:
ŞAŞILIK MUAYENESİ
BAŞ POZİSYONU
Okuler kaymayı telafi etmek için olabileceği gibi göz dışı nedenlerlede ortaya çıkabilir. Anormal baş pozisyonunda: Baş sağ veya sol omuza eğiktir. Yüz sağ veya sola dönüktür. Çene yukarı veya aşağı doğrudur.
Göze bağlı baş pozisyonu nedenleri:
1. Diplopi
2. Göz hareketlerinde kısıtlılık
3. Ambliyopiye bağlı görme azlığı
4. Nistagmusa bağlı görme azlığı
5. A-V Pattern
6. Görme alanı defektleri
7. Oblik astigmatizma
8. Sferik refraktif düzeltmeler
9. Bifokal camlar
YALANCI ŞAŞILIKLAR
YALANCI EZOTROPİ
1. Epikantus
2. İnterpupiller mesafenin dar olması
3. Gözlerin derinde olması
4. Kappa açısı
YALANCI EKZOTROPİ
1. Hipertelorizm
2. Her iki gözün ön arka eksende orbitada önde yer alması.
3. Kappa açısı.
ORTOPTİK DEĞERLENDİRME VE MUAYENE KAPPA AÇISI VE ÖLÇÜMÜ
Optik eksen ile görme ekseni arasında kalan açıdır.Görme ekseni fiksasyon objesinden gözün foveasına uzanan eksendir.Optik eksen ise kornea ve lensin ortasından geçen eksendir. Eğer ışık reflesi nazalde ise pozitif kappa açısı, temporalde ise negatif kappa açısından bahsedilir.Emetrop gözlerde 5 dereceye kadar kappa açısı fizyolojik kabul edilir. Kappa açısı yalancı şaşılıkların önemli nedenlerinden biri olarak kabul edilir.Eğer pozitif kappa açısı çok büyükse yalancı ekzotropi, negatif kappa açısı çok büyükse yalancı ezotropiden bahsetmek mümkündür. Negatif kappa açısı daha az sıklıkla görülür ve bu durumun altında sıklıkla bir patoloji mevcuttur. Kappa açılarının oluşumunda asıl neden foveaların olması gereken yerden daha nazalde veya daha temporalde olmasıdır.Kappa açısının ölçülmesi özel bir slaytın sinoptoforda kullanılması ile yapılır. Kappa açısının normal değeri pozitif olmak kaydıyla 3.5-6 derece arasındadır ( DONDERS 1864).hipermetrop gözlerde bu dahada artar ve 6-9 dereceye kadar çıkabilir.Miyoplarda ise 2 derece civarında olduğu bilinmektedir. Eğer hastada esotropi ve büyük bir pozitif kappa açısı mevcutsa şaşılık daha az belirgindir.Büyük negatif kappa açısı ile birlikte dış şaşılık mevcutsa aynı durum geçerlidir.
ÖRTME TESTİ
Şaşılık muayenesinde temel olan testtir.Yakın ve uzak için tekrarlanmalıdır.Fiksasyon objesi olarak derin ambliyoplarda el lambasından istifade edinilebilir.Görmesi iyi olan hastalarda uzak için Snellen eşelindeki harfler, yakın örtme testi içinde bu amaçla hazırlanmış objeler kullanılmalıdır. Birde hastalar çok uzağa baktırılıp akomodasyon tam ortadan kaldırıldıktan sonra örtme testi değerlendirilmelidir.Böylece diverjans fazlalığı şeklindeki şaşılıkların ortaya çıkarılması mümkün olabilir. Testin Dezavantajları: n Kaymanın 1 dereceden az olduğu durumlarda tanı zordur. n Ekzantrik fiksasyonlu küçük açılı şaşılıklar farkedilmeyebilir. n çok derin ambliyopi mevcutsa fiksasyon yapan göz kapatıldığında ambliyop ve kayan gözde hareket gözlenmeyebilir.
ÖRTME AÇMA TESTİ
Örtme testi heterotropyaların mevcudiyetinde kullanılan bir testtir.Heteroforyaları bu şekilde belirlemek mümkün değildir.Zira mevcut olan füzyon gözlerin paralel tutulmasını sağlar.Eğer füzyon ortadan kaldırılacak olunursa kapatılan gözde kapamanın ardında kayma ortaya çıkacaktır.İşte bu durum heteroforya olarak değerlendirilir. Hastaya önce örtme testi ve daha sonra örtme açma testi yapılmalıdır.Eğer hastada zayıf ve yetersiz füzyon mevcutsa bu takdirde heteroforya heterotropyaya dönebilir. Testin Dezavantajları: n Küçük foryalar farkedilmeyebilir ve bunlar ancak Maddox çubuğu ile ortaya çıkarılabilir. n Kaba bir testtir, tarama amacıyla kullanılır. n Hastalarda ölçüm yapılacağı zaman maddox çubuğu kullanılmalıdır.
PRİZMA ÖRTME TESTİ
Kaymanın mevcudiyeti örtme testi ile değerlendirildikten sonra, kaymanın miktarı prizma örtme testi ile objektif olarak değerlendirilir.Alternan kapama yapılır ve böylece bu şekilde füzyonun tam olarak ortadan kaldırılmasına çalışılır ve maksimum kayma elde edilir. Prizma örtme testi ile horizontal, vertikal kaymaları ölçmek mümkündür.Torsiyonel kaymalar bu metodla ölçülemez. Muayene esnasında gözler sırayla kapatılır ve 2 gözün aynı anda açık kalmamasına dikkat edilmelidir.Kapama her bir göze 2 sn den az yapılmamalıdır.Ancak bu şekilde binokuler refleks tam disosiye edilmiş olur.Prizmanın tepesi kaymanın yönüne doğru olmalıdır. Kapamanın kaldırıldığı gözde kaymanın aksi yönünde bir hareket görülür, işte bu hareket prizmaların kuvveti artırılarak ortadan kaldırılmaya çalışılır.Kaymanın olmadığı noktadaki prizma değeri deviasyon miktarı olarak değerlendirilir. Test hastaların her 2 gözüne ayrı ayrı yakın, uzak, gözlüklü ve gözlüksüz olarak yapılmalıdır. Hastalardaki akomodasyon Snellen eşelindeki 0.6 sırasındaki harflere veya yakın eşelindeki küçük harflere baktırma ile açığa çıkarılabilir.Ancak bu şekilde akomodatif şaşılık düşünülen hastalara prizma örtme testi doğru olarak yapılmış olunur.Hastalarda akomodasyonu ortadan kaldırmak için, gerekli hallerde +3.0 D cam gözlüklerinin önüne konur ve bu şekilde prizme örtme testi yapılır.Hastanın genel anlamda akomodasyon yapması bu şekilde mümkün değildir. Test için gerekli şartlar: Foveal fiksasyon Fiksasyon objesini görecek yeterli görme İyi bir kooperasyon Testin Dezavantajları Büyük kaymalarda foğru değerlendirme yapmak mümkün değildir. Eğer nistagmus mevcutsa güvenilirliği azdır. Derin ambliyoplarda fiksasyon zorluğu nedeniyle güvenilir değildir.
KORNEA IŞIK REFLESİ “HIRSCHBERG” TESTİ
Kayan gözde eğer görme çok az veya hiç yoksa bu taktirde objektif metodlar ile ölçüm yapmak çok zordur.Böyle bir hastaya örtme veya prizma örtme testi yapmak mümkün değildir.Korneal refle testinden bu durumda yararlanılır. Fiksasyon ışığı 33 cm den tutulur. 1 mmlik meerkezden uzaklaşma 7 derecelik kaymaya eşittir. Test için gerekli şartlar: Hasta uyanık olmalı Görme yeterli olmalı Işığa fiksasyon yapabilmeli Her 2 gözde santral fiksasyon olmalı Testin Dezavantajları: Kesin bir ölçüm vermez Deviasyonun 7 derece kadar kısmı farkedilmeyebilir. Büyük kappa açısı yanlış değerlendirilir.
PRİZMA REFLE TESTİ (KRIMSKY):
Hirschberg testinin prizma yardımı ile yapılan şeklidir.Prizma fiksasyon yapan gözün önüne konur ve pupillalardaki ışık refleleri gözlenir.Prizma değeri kaymanın miktarına eşit olduğu zaman ışık refleleri olması gereken yere gelecektir.bu taktirde prizma miktarı kayma miktarına eşittir. Testin Avantajları: Fiksasyon gerektirmeyen bir testtir.Yani hasta sadece ışığa fiksasyon yapabiliyorsa bu test kullanılır.Dolayısıyla derin ambliyoplarda kullanılacak testlerden biridir. Ekzantrik fiksasyonda takribi bir kayma miktarı verir.
SİNOPTOFOR
Kayma miktarı objektif veya subjektif olarak ölçülebilinir.Muayenede özellikle mümkün olan en küçük boydaki resimler kullanılmalıdır.Sinoptoforla horizontal, vertikal ve torsiyonel kaymalar değerlendirilebilir.
MADDOX ÇUBUĞU TESTİ ( HETEROFORYADA)
Belli kalınlıktaki silindirlerden yapılmıştır.Gözlerden birinin önüne konulduğunda noktasal ışık kaynağı çizgi şeklinde görülür.bu çizgi silindirlerin bulunduğu eksene 90 derece dik olarak elde edilir. Hasta ışık kaynağına baktığında bir göz ile çizgi, diğer göz ile ışık kaynağını görür.Ölçüm 6m ve 33 cm den yapılır ve bu esnada hasta gözlüğünü takmalıdır.Maddox testi heteroforya ve heterotropya ayrımını yapmaz . Bu testten önce örtme testi paılmalı ve manifest şaşılık olup olmadığı değerlendirilmelidir. Küçük kaymaların ve torsiyonun ölçümünde faydalı bir yöntemdir.Büyük açılı kaymaların ölçümü için yararlı değildir.
HESS PERDESİ
Göz hareketlerindeki bozukluğu ortaya çıkaran bir testtir.
AK/A ORANININ ÖLÇÜLMESİ
Bir ünite akomodasyona karşı yapılan akomodatif konverjansı ifade etmektedir.AK/A oranı çocukluktan erişkin yaşa hatta presbiyopik yaşa kadar aynıdır ve değişiklik göstermez. AK/A oranının 3-5 arasında olması normal kabul edilir.Oran normalden fazla veya az ise manifest şaşılık ortaya çıkar.
Formül: AK/A= İPM + (DY-DU)/D
RETİNAL KORRESPONDANSI DEĞERLENDİREN TESTLER
Bagolini camları
Sinoptofor
Ard hayal test
i Worth 4 nokta testi
Lang’ın iki kalem testi
Bagolini Camları :Çizgiler sağ gözün önüne 135 derecelik eksende ,sol gözün önüne 45 derecelik eksende olacak şekilde muayene çerçevesine yerleştirilir.Muayene yakın ve uzak mesafe için yapılır. Avantajları: Retinal korrespondans normal şartlarda muayene edilir.Gözlerin dissosiye edilmesi söz konusu değildir. Hastalarda küçük supresyon skotomunu bile ortaya çıkarmak mümkündür. Sinoptofor Objektif kayma subjektif kaymaya eşitse bu Normal Retinal Korrespondansdır(NRK).Eğer objektif kayma subjektif kaymadan büyükse Anormal Retinal Korrespondansdır(ARK). Ard Hayal Testi Gerçek objelerin gözdeki stimuluslarının , uyarımın durdurulmasından sonrada devam etmesi prensibine dayanır.
Worth 4 Nokta Testi :Kırmızı bir gözlükle bakıldığında ancak kırmızı objeler görülür.Aynı şekilde yeşil gözlükle bakıldığında kırmızının görülmemesi testin temel prensibidir. Bu test için hastalar derin ambliyop olmamalıdır.Hastanın kooperasyonu iyi olmalıdır. Subjektif bir testdir. Çok kaba bir testtir.Kaba bir test olduğu için ancak periferal binokuler kooperasyon değerlendirilir. Testin yorumu: Eğer hasta 4 ışık görüyor ve örtme testinde kayma yoksa bu durum NRK dır.Eğer hasta 4 ışık görüyor ve örtme testinde kayma mevcutsa bu durum ARK dır. Eğer hasta 2 kırmızı ışık görüyorsa sol gözde supresyon vardır. Eğer hasta 3 yeşil ışık görüyorsa sağ gözde supresyon vardır. 5 ışığın görülmesi binokuler görmenin olduğu anlamını taşır.Burada normal,anormal retinal korrespondans ayırımı için prizma kullanılır.Eğer kayma açısına eşit miktarda prizma ile ışıklar tekrar 4 adet görülüyorsa bu NRK dır.Eğer prizma miktarı eşit değilse bu ARK dır. Bazen alternan supresyonu olan hastalar 5 ışık görürler.Bunun nedeni her iki gözle ayrı ayrı fiksasyon yapılmasıdır. Lang’ın iki kalem testi Test her iki göz açıkken birkaç defa tekrarlanır,sonra kayan göz kapatılır ve test tekrar uygulanır.Gözler açıkken yapılanla arada bir fark yoksa kayan gözde supresyon vardır vebinokuler tek görme yoktur denir. Eğer hastanın tek gözü kapatıldığında 2 kalemi uç uça getiremiyorsa ve gözler açıkken bir zorlukla karşılaşmıyorsa kayan gözün binokuler görme esnasında kullanıldığı anlamını taşır ve hastada ARK vardır denir.
SUPRESYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ
Worth 4 Nokta Testi
Tabanı dışarıda 4 PD testi
Tabanı dışarıda 4 PD Testi : Mikrostrabismus veya küçük açılı esodeviasyon mevcudiyetinde hastalarda küçük santral supresyon skotomu vardır.Bu supresyon skotomunun değerlendirilmesi oldukça zordur.Bu durumda hastalara 4 PD tabanı dışarda test uygulanır ve bifoveal füzyonlarının olup olmadığı veya tek taraflı supresyon skotomunun mevcudiyeti değerlendirilir. Normal şartlarda tabanı dışarıda prizma bir gözün önüne konulduğu zaman hayal foveanın dışına düşürülür ve bu esnada gözde bir hareket görülür, eğer supresyon skotomu mevcut ise gözde hiçbir fiksasyon hareketi gözlenmez.(Hering kanununa göre diğer gözdede bir hareket görülür) Prizma konulmayan gözde supresyon mevcut ise bu gözün yapacağı ikinci hareket yani içe hareket gözlenmez ve göz biraz dışa deviye olarak kalır. Bazen 4PD lik miktar füzyonla rahatlıkla kompanse edildiği için çocuklarda özellikle bebeklerde hiçbir hareket görmek mümkün olmayabilir.Bu nedenle daha büyük 7-8-10 PD lik prizmalar aynı amaç için kullanılabilir.
STEREOPSİS DEĞERLENDİRİLMESİNDE KULLANILAN TESTLER
Lang’ın iki kalem testi
Sinoptofor
Titmus testi
TNO Testi
Titmus Testi : Bu yöntemde stereopsisin ölçülmesinde vektograf kartlarından faydalanılır.Bir vektograf polroid materyalden meydana gelmiştir.İki target 180 derece polarize olacak şekilde üst üste getirilir.Hasta objeye polaroid gözlükle bakar.Dolayısıyla bu iki obje birbirinden ayrı görülür. Testin diğer bir ismide sinek testidir,sayfanın birinde büyük bir sinek vardır.Eğer stereopsis varsa hasta polaroid gözlükle baktığında bunu 3 boyutlu olarak görür.Sineğin stereoskopik görülme değeri 100 sec/arc dır.
TNO Testi : Test kırmızı - yeşil noktaların özel olarak bilgisayar tarafından düzenlenmesi ile meydana gelmiştir.Hasta teste 40 cm mesafeden bakar ve kırmızı yeşil gözlük takar.Bu testle 480 ile 15 sec/arc arasında stereopsis ölçülebilir.Titmus testine kıyasla daha kolaydır.